Andy Warhol: Ikona Pop Artu, którego dzieła podbijają aukcje

1

Andy Warhol, właściwie Andrew Warhola Jr. (ur. 6 sierpnia 1928 w Pittsburghu, zm. 22 lutego 1987 w Nowym Jorku), był amerykańskim artystą pochodzenia rusińskiego, który stał się czołową postacią ruchu pop-artu. Jego innowacyjne podejście do sztuki, wykorzystujące motywy z kultury masowej i komercyjnej, zrewolucjonizowało świat sztuki XX wieku. Znany z ikonicznych portretów Marilyn Monroe, puszek zupy Campbell’s oraz swojej działalności filmowej i wydawniczej, Warhol do dziś pozostaje jedną z najbardziej wpływowych postaci w historii sztuki współczesnej. Jego twórczość, choć często postrzegana jako krytyka konsumpcjonizmu, była również głęboko zakorzeniona w jego osobistych doświadczeniach i fascynacji celebrytami oraz codziennością.

Najważniejsze fakty:

• Wiek: Na 22 lutego 1987 roku miał 58 lat.
• Żona/Mąż: Nie miał żony ani męża.
• Dzieci: Nie miał dzieci.
• Zawód: Artysta, malarz, reżyser filmowy, producent, ilustrator, pisarz, wydawca.
• Główne osiągnięcie: Uznawany za jednego z ojców pop-artu, przekształcił kulturę masową w sztukę wysoką.

Andy Warhol – Wczesne lata i edukacja

Andrew Warhola Jr. urodził się 6 sierpnia 1928 roku w Pittsburghu, w stanie Pensylwania. Był najmłodszym z trzech synów Ondreja i Julii Warhola, rusińskich imigrantów z wsi Mikó w ówczesnych Austro-Węgrzech (dzisiejsza Słowacja). Jego rodzice, Ondrej pracujący jako górnik i Julia, która zajmowała się domem, pochodzili z ubogiej rodziny, jednak Julia od zawsze wspierała artystyczne talenty syna. W dzieciństwie Warhol przeżył długą chorobę, podczas której spędzał wiele czasu w łóżku, co pozwoliło mu na rozwijanie pasji do rysowania i gromadzenia wycinków z magazynów przedstawiających gwiazdy filmowe. Okres ten miał kluczowe znaczenie dla jego późniejszego zainteresowania kulturą masową i wizerunkiem celebrytów. Ukończył Carnegie Institute of Technology (obecnie Carnegie Mellon University) w 1949 roku, uzyskując tytuł Bachelor of Fine Arts w dziedzinie projektowania obrazowego.

Rodzina i życie prywatne Andy’ego Warhola

Andy Warhol był synem Ondreja i Julii Warhola, rusińskich imigrantów. Jego ojciec zmarł, gdy Andy miał zaledwie 14 lat, co znacząco wpłynęło na jego relację z matką, która stała się jego największym wsparciem. Julia Warhola, jego matka, miała ogromny wpływ na jego rozwój artystyczny, kupując mu pierwsze materiały plastyczne i zachęcając do malowania. Warhol, który był osobą homoseksualną, nigdy nie ujawnił publicznie swojego partnera życiowego, choć jego najdłuższym związkiem był ten z projektantem Jedem Johnsonem. Pomimo swojej sławy i życia w wielkim mieście, Warhol pozostał głęboko związany ze swoją wiarą i praktykował katolicyzm obrządku bizantyjsko-rusińskiego. Jego regularne uczestnictwo w nabożeństwach jest przez badaczy sztuki często łączone z religijną symboliką widoczną w jego dziełach.

Kariera zawodowa Andy’ego Warhola

Początki kariery w Nowym Jorku

Po ukończeniu studiów w 1949 roku, Andy Warhol przeniósł się do Nowego Jorku, gdzie szybko rozpoczął karierę w świecie reklamy i ilustracji. Już drugiego dnia pobytu w mieście sprzedał swój pierwszy rysunek, co zapoczątkowało jego sukces w branży. Jego wczesne prace, charakteryzujące się lekkością i finezją, szybko zdobyły uznanie.

Sukcesy w ilustracji modowej

W latach 50. Warhol stał się jednym z najbardziej rozchwytywanych ilustratorów komercyjnych w Nowym Jorku. Współpracował z takimi magazynami jak „Vogue”, „Harper’s Bazaar” i „Mademoiselle”. Szczególną sławę przyniosły mu rysunki butów dla firmy Israel Miller, wykonane charakterystyczną, „rozedrganą” linią, znaną jako technika blotted line.

Przełom w Pop-arcie

Przełomowym momentem w karierze Andy’ego Warhola było zaprezentowanie w 1962 roku jego słynnych obrazów puszek zupy Campbell’s Soup Cans, co jest powszechnie uznawane za narodziny pop-artu w jego unikalnym wydaniu. Warhol przekształcił przedmioty codziennego użytku i ikony kultury masowej w dzieła sztuki wysokiej, kwestionując tradycyjne pojęcie unikalności obrazu. Jego prace, często oparte na prostych i seryjnych kompozycjach, stanowiły radykalne odejście od tradycyjnych technik malarskich. Kolejnym przełomem były jego portrety Marilyn Monroe, stworzone tuż po jej śmierci w 1962 roku, które stały się jednymi z najbardziej rozpoznawalnych dzieł w historii sztuki.

Działalność filmowa

W połowie lat 60. Warhol niemal całkowicie porzucił malarstwo na rzecz eksperymentalnego kina. Stworzył wówczas dzieła takie jak ośmiogodzinne ujęcie Empire State Building zatytułowane „Empire”. Jego pierwszym dużym sukcesem komercyjnym w kinie podziemnym był film „Chelsea Girls” z 1966 roku. Warhol tworzył filmy, które często odzwierciedlały jego zainteresowanie kulturą popularną i ludźmi z artystycznego światka, dokumentując życie „The Factory”.

Zaangażowanie w The Velvet Underground

W 1966 roku Andy Warhol objął rolę menedżera i patrona zespołu The Velvet Underground. To on zaprojektował słynną okładkę debiutanckiego albumu zespołu z bananem, która stała się ikoną popkultury. Jego zaangażowanie w muzykę było kolejnym przejawem jego wszechstronności i wpływu na ówczesną scenę artystyczną.

Działalność wydawnicza – magazyn „Interview”

Warhol był również założycielem wpływowego magazynu „Interview”, który skupiał się na wywiadach z gwiazdami i celebrytami. Czapka ta stała się platformą dla jego zainteresowań kulturą popularną i sposobem na dokumentowanie życia artystycznego Nowego Jorku. Był to kolejny przykład jego biznesowego podejścia do sztuki, gdzie zarabianie pieniędzy było postrzegane jako forma twórczości.

Majątek i podejście do biznesu

Rekordy aukcyjne i wartość dzieł

Andy Warhol jest powszechnie uznawany za „barometr rynku sztuki”. Jego prace osiągają astronomiczne ceny na aukcjach, świadcząc o trwałej wartości i zainteresowaniu jego twórczością. W 2013 roku jego praca „Silver Car Crash (Double Disaster)” została sprzedana za 105 milionów dolarów. Kolejny rekord padł w 2022 roku, kiedy to obraz „Shot Sage Blue Marilyn” osiągnął cenę 195 milionów dolarów, czyniąc go najdroższym dziełem amerykańskiego artysty sprzedanym na aukcji.

Warto wiedzieć: Warhol traktował sztukę i biznes jako nierozerwalnie związane. Jego słynne powiedzenie „zarabianie pieniędzy to sztuka, praca to sztuka, a dobry biznes to najlepsza sztuka” doskonale oddaje jego podejście do tworzenia i komercjalizacji dzieł.

Biznesowe podejście do sztuki

Artysta otwarcie głosił swoje filozoficzne podejście do finansów i sztuki. Po zamachu w 1968 roku, Warhol przekształcił swoje słynne studio, The Factory, w sprawnie działające przedsiębiorstwo zajmujące się produkcją filmów i realizacją płatnych portretów. Ta transformacja The Factory z miejsca spotkań bohemy w zorganizowaną korporację świadczy o jego pragmatyzmie i umiejętnościach biznesowych.

Zdrowie i wpływ chorób na życie

Choroby wieku dziecięcego i ich konsekwencje

W wieku ośmiu lat Warhol zachorował na infekcję paciorkowcową, która wywołała szkarlatynę, a następnie pląsawicę Sydenhama, znaną jako taniec św. Wita. Długotrwała choroba sprawiła, że Andy spędzał miesiące w łóżku, izolując się od rówieśników, co stanowiło jego pierwsze kroki w kierunku zainteresowania kulturą masową i wizerunkiem celebrytów. Ten okres izolacji i skupienia na sztuce miał fundamentalne znaczenie dla jego przyszłej kariery.

Skutki zamachu i jego wpływ na zdrowie

3 czerwca 1968 roku doszło do dramatycznego wydarzenia, gdy radykalna feministka Valerie Solanas postrzeliła Warhola w jego studio. Artysta odniósł bardzo ciężkie obrażenia wewnętrzne i został uznany za klinicznie martwego. Szczęśliwie, lekarzom udało się go uratować po masażu serca. Wydarzenie to miało trwałe konsekwencje zdrowotne – do końca życia Warhol musiał nosić gorset chirurgiczny podtrzymujący narządy wewnętrzne po postrzale. Zamach ten drastycznie zmienił także charakter jego studia, The Factory.

Kontrowersje i skandale w życiu Warhola

Zamach Valerie Solanas i jego konsekwencje

Valerie Solanas postrzeliła Warhola, twierdząc, że artysta miał „zbyt dużą kontrolę nad jej życiem”. Ten tragiczny incydent wywołał falę dyskusji i miał głęboki wpływ na Warhola. Wydarzenie to drastycznie zmieniło charakter „The Factory” – z otwartego miejsca spotkań bohemy stało się ono zamkniętą, strzeżoną korporacją. Zwiększona ostrożność i środki bezpieczeństwa stały się normą po tym wydarzeniu.

Krytyka komercjalizmu i masowej produkcji

Andy Warhol był często atakowany przez krytyków sztuki za to, że „sprzedał się” komercji. Jego masowa produkcja portretów celebrytów w latach 70. i 80. była przez niektórych postrzegana jako upadek artystyczny i skupienie się wyłącznie na zysku. Pomimo tej krytyki, Warhol konsekwentnie promował swoje podejście, w którym sztuka i biznes były nierozerwalnie związane. Jego filozofia głosiła, że dobry biznes to najlepsza sztuka, co odzwierciedlało jego innowacyjne spojrzenie na rynek sztuki.

Ciekawostki z życia Andy’ego Warhola

Andy Warhol jest autorem słynnego powiedzenia, że „w przyszłości każdy będzie sławny przez 15 minut”. Ta fraza okazała się proroczą wizją dzisiejszej kultury influencerów i mediów społecznościowych. Jego legendarne studio w Nowym Jorku, nazwane The Factory (Fabryka), było miejscem spotkań artystów, drag queens i muzyków. Pierwsza siedziba The Factory była niemal w całości wyklejona srebrną folią aluminiową i pomalowana srebrną farbą, nadając jej unikalny, lśniący wygląd. Warhol często wykorzystywał pomocników do fizycznego wykonywania prac, co kwestionowało tradycyjne pojęcie autorstwa dzieła sztuki, wpisując się w jego koncepcję masowej produkcji. Był nałogowym zbieraczem; po jego śmierci odkryto, że jego dom był wypełniony tysiącami przedmiotów, od dzieł sztuki po opakowania po ciastkach. Jego projekt „Time Capsules” polegał na pakowaniu codziennych przedmiotów i korespondencji do kartonowych pudeł, których uzbierało się ponad 600. The Andy Warhol Museum w jego rodzinnym mieście, Pittsburghu, jest największym muzeum w Stanach Zjednoczonych poświęconym jednemu artyście. Warhol był znany ze swoich charakterystycznych peruk, często w kolorze platynowego blond, które stały się nieodłącznym elementem jego wizerunku. Panicznie bał się szpitali, co mogło mieć wpływ na opóźnianie koniecznych zabiegów medycznych. W pewnym momencie życia mieszkał z matką i licznymi kotami, z których prawie wszystkie nazywały się Sam. Warhol spopularyzował technikę serigrafii (sitodruku) w sztuce wysokiej, pozwalającą na seryjne powielanie obrazów. Jego seria portretów Marilyn Monroe, wykonana tuż po jej śmierci w 1962 roku, stała się jednym z najbardziej rozpoznawalnych symboli pop-artu. W latach 80. współpracował z młodym Jean-Michelem Basquiatem, co odświeżyło jego wizerunek w świecie sztuki. Mniej kolorowa strona jego twórczości to obrazy z serii „Death and Disaster”, przedstawiające wypadki samochodowe, krzesła elektryczne i zamieszki. Warhol chętnie pojawiał się w mediach, występując w reklamach (np. komputerów Commodore Amiga) i gościnnie w serialach (np. „The Love Boat”). Jego styl i twórczość do dziś inspirują projektantów mody na całym świecie. Wydał książkę „Filozofia Andy’ego Warhola”, zawierającą jego przemyślenia na temat miłości, pieniędzy i sławy. Był pasjonatem luksusowych zegarków, posiadając bogatą kolekcję modeli marek Cartier i Patek Philippe. Andy Warhol został pochowany na cmentarzu katolickim św. Jana Chrzciciela w Bethel Park w Pensylwanii.

Najważniejsze dzieła i projekty Andy’ego Warhola

Przełomowe prace w Pop-arcie

Kariera Andy’ego Warhola nabrała tempa w 1962 roku wraz z prezentacją jego słynnych obrazów puszek zupy Campbell’s Soup Cans. Te prace, przedstawiające przedmioty codziennego użytku, stały się symbolem pop-artu i zrewolucjonizowały postrzeganie sztuki. Warhol przekształcił ikony kultury masowej w dzieła sztuki wysokiej, kwestionując tym samym tradycyjne pojęcie unikalności. Jego portrety Marilyn Monroe, powstałe tuż po jej śmierci w 1962 roku, stały się jednymi z najbardziej rozpoznawalnych symboli pop-artu.

Działalność filmowa i muzyczna

W połowie lat 60. Warhol niemal całkowicie porzucił malarstwo na rzecz eksperymentalnego kina. Jego filmografia obejmuje takie dzieła jak „Empire”, ośmiogodzinne ujęcie Empire State Building, czy „Chelsea Girls” (1966), które przyniosło mu pierwszy duży sukces komercyjny w kinie podziemnym. W 1966 roku objął rolę menedżera i patrona zespołu The Velvet Underground, dla którego zaprojektował także ikoniczną okładkę debiutanckiego albumu z bananem.

Inne znaczące projekty

Warhol był również założycielem wpływowego magazynu „Interview”, który skupiał się na wywiadach z gwiazdami i celebrytami. Jego zainteresowania wykraczały poza świat sztuki; pojawiał się w reklamach, np. komputerów Commodore Amiga, oraz gościnnie w serialach, np. „The Love Boat”. W latach 80. nawiązał współpracę z Jean-Michelem Basquiatem, co odświeżyło jego wizerunek w świecie sztuki. Mniej kolorową, lecz równie znaczącą część jego twórczości stanowią obrazy z serii „Death and Disaster”, przedstawiające wypadki samochodowe, krzesła elektryczne i zamieszki.

Podsumowanie życia i dziedzictwa Andy’ego Warhola

Andy Warhol, urodzony jako Andrew Warhola Jr., był amerykańskim artystą, który na zawsze zmienił oblicze sztuki XX wieku, stając się kluczową postacią ruchu pop-artu. Jego zdolność do przekształcania obiektów codziennego użytku i ikon kultury masowej w dzieła sztuki wysokiej, a także jego innowacyjne techniki, takie jak serigrafia, zrewolucjonizowały sposób postrzegania sztuki i jej relacji z komercją. Jego proroctwo o „15 minutach sławy” okazało się niezwykle trafne w kontekście dzisiejszej ery mediów społecznościowych. Dziedzictwo Warhola, obejmujące jego ikoniczne obrazy, eksperymentalne filmy oraz wpływ na modę i muzykę, jest nadal żywe i inspiruje kolejne pokolenia artystów i twórców na całym świecie, podkreślając jego nieprzemijający wkład w kulturę współczesną.

Często Zadawane Pytania (FAQ)

Źródła:
https://en.wikipedia.org/wiki/Andy_Warhol