Bernini: Gian Lorenzo, mistrz barokowej rzeźby Rzymu i jego dzieł sztuki

0

Gian Lorenzo Bernini, właściwie Giovanni Lorenzo Bernini, urodził się 7 grudnia 1598 roku w Neapolu, a zmarł 28 listopada 1680 roku w Rzymie, dożywając 81 lat. Był wszechstronnym artystą, którego nazwisko stało się synonimem baroku, kształtując sztukę europejską przez większą część XVII wieku. Jego nieprzeciętny talent obejmował rzeźbę, architekturę, malarstwo, urbanistykę, dramaturgię i scenografię, co czyniło go postacią na miarę *uomo universale*. To właśnie on stworzył barokowy styl rzeźby, charakteryzujący się dynamizmem, realizmem i silnym ładunkiem emocjonalnym. Był synem Angeliki Galante i Pietro Berniniego, rzeźbiarza manierystycznego, który odegrał kluczową rolę w jego artystycznym wychowaniu.

Najważniejsze fakty:

• Wiek: Na listopad 1680 roku miał 81 lat.
• Żona/Mąż: Brak informacji o żonie lub mężu.
• Dzieci: Brak szczegółowych informacji o dzieciach.
• Zawód: Rzeźbiarz, architekt, malarz, urbanista, dramaturg.
• Główne osiągnięcie: Uznawany za twórcę barokowego stylu rzeźby i czołowego artystę epoki baroku.

Gian Lorenzo Bernini – Mistrz Barokowej Rzeźby i Architektury

Podstawowe Informacje Biograficzne

Gian Lorenzo Bernini, urodzony 7 grudnia 1598 roku w Neapolu, jest postacią, która na zawsze odmieniła oblicze sztuki europejskiej. Jego pełne imię brzmiało Giovanni Lorenzo Bernini, choć w świecie sztuki funkcjonuje głównie jako Gian Lorenzo Bernini lub Gianlorenzo. Po śmierci, która nastąpiła 28 listopada 1680 roku w Rzymie, w wieku 81 lat, pozostawił po sobie monumentalne dziedzictwo artystyczne. Jego nazwisko jest synonimem baroku, a jego twórczość wyznaczyła nowe kierunki w rzeźbie, architekturze i urbanistyce. Bernini był wszechstronnym artystą, określanym mianem *uomo universale*, co podkreśla jego szerokie spektrum talentów obejmujących nie tylko rzeźbę i architekturę, ale także malarstwo, urbanistykę, dramaturgię i scenografię. Przypisuje mu się stworzenie barokowego stylu rzeźby, który cechował się dynamizmem, realizmem i silnym ładunkiem emocjonalnym, stanowiąc radykalne odejście od statycznych form renesansowych.

Rodzina i Życie Prywatne

Gian Lorenzo Bernini był szóstym z trzynaściorga dzieci Angeliki Galante i Pietro Berniniego. Jego ojciec, Pietro Bernini, był manierystycznym rzeźbiarzem pochodzącym z Florencji, który odegrał kluczową rolę w początkowej edukacji i rozwoju artystycznym młodego Gian Lorenzo. Pietro Bernini nie tylko był ojcem, ale także pierwszym mentorem swojego syna, zachęcając go do pracy i wspierając jego rozwój, gdy ten już w wieku ośmiu lat został uznany za cudowne dziecko. W 1606 roku rodzina Berninich podjęła ważną decyzję o przeprowadzce z Neapolu do Rzymu. Decyzja ta była podyktowana otrzymaniem przez Pietro Berniniego papieskiego zlecenia na wykonanie marmurowej płaskorzeźby w Cappella Paolina w bazylice Santa Maria Maggiore. Ten ruch na stałe związał rodzinę Berninich z Wiecznym Miastem, otwierając przed młodym Gian Lorenzo drzwi do dalszej kariery.

Kariera Zawodowa i Etapy Twórczości

„Cudowne Dziecko” i Początki Kariery

Gian Lorenzo Bernini już od najmłodszych lat wykazywał niezwykły talent rzeźbiarski. Już jako ośmiolatek wzbudzał podziw możnych patronów. Szczególnie ważnym momentem było spotkanie z papieżem Pawłem V, który po zobaczeniu szkicu św. Pawła wykonanego przez chłopca, proroczo ogłosił, że Gian Lorenzo będzie „Michałem Aniołem swojego stulecia”. Te wczesne sukcesy stanowiły fundament pod jego przyszłą, błyskotliwą karierę.

Partnerstwo z Kardynałem Scipione Borghese

Kluczowym etapem w rozwoju kariery Berniniego było partnerstwo z kardynałem Scipione Borghese, siostrzeńcem papieża Pawła V. Pod jego hojnym patronatem, w latach 1619–1625, Bernini stworzył cztery arcydzieła, które zrewolucjonizowały rzeźbę europejską: „Eneasz, Anchises i Askaniusz”, „Porwanie Proserpiny”, „Apollo i Dafne” oraz „Dawid”. Dzieła te, pełne dynamizmu i psychologicznej głębi, zapoczątkowały nową erę w sztuce rzeźbiarskiej, potwierdzając geniusz młodego artysty.

Główny Artysta Papieski i Dominacja w Rzymie

Szczyt potęgi artystycznej i wpływów Gian Lorenzo Berniniego przypadł na pontyfikat Urbana VIII (Maffeo Barberini). Papież ten uważał Berniniego za wielkie szczęście dla swojego pontyfikatu i nadał mu niemal monopolistyczną pozycję w rzymskim świecie sztuki. W 1629 roku Bernini został mianowany architektem Bazyliki św. Piotra, co było potwierdzeniem jego wszechstronnego talentu i zaufania, jakim darzyli go papieże. Jego twórczość stała się nierozerwalnie związana z rozwojem baroku w Rzymie.

Wizyta we Francji

Mimo swojego głębokiego przywiązania do Rzymu, Gian Lorenzo Bernini w 1665 roku odbył podróż do Paryża, która trwała pięć miesięcy. Celem wizyty było służenie królowi Ludwikowi XIV. Była to jedna z jego nielicznych podróży poza granice Wiecznego Miasta, co podkreśla jego silne związanie z Rzymem i jego artystycznym środowiskiem.

Najważniejsze Dzieła i Osiągnięcia

Baldachim w Bazylice św. Piotra

Jednym z najbardziej rozpoznawalnych i imponujących dzieł Gian Lorenzo Berniniego jest gigantyczny, spiralny baldachim wykonany z pozłacanego brązu, znajdujący się nad grobem św. Piotra w Bazylice św. Piotra w Watykanie. Prace nad baldachimem trwały w latach 1623–1634. Dzieło to, mierzące prawie 30 metrów wysokości, jest arcydziełem inżynierii i rzeźbiarstwa, a jego budowa pochłonęła około 200 000 rzymskich skudów. Baldachim Berniniego jest jednym z najbardziej ikonicznych elementów architektonicznych Bazyliki św. Piotra.

Psychologiczny Realizm w Rzeźbie

Gian Lorenzo Bernini zasłynął ze swojej zdolności do oddawania w marmurze niezwykle subtelnych i skrajnych stanów emocjonalnych. Jego rzeźby charakteryzują się niezwykłym realizmem, który pozwala widzowi poczuć emocje przedstawianych postaci. Przykładem tego jest strach Dafne uciekającej przed Apollem, determinacja Dawida przygryzającego wargę przed walką z Goliatem, czy rozpacz Prozerpiny, której ciało pod naciskiem palców Plutona wydaje się niezwykle miękkie i plastyczne. Ten psychologiczny realizm był przełomowy dla rozwoju rzeźby barokowej.

Fontanna Czterech Rzek

Fontanna Czterech Rzek, stworzona w 1651 roku na Piazza Navona w Rzymie, jest jednym z najbardziej ikonicznych dzieł urbanistycznych Berniniego. Łączy w sobie architekturę z dynamiczną rzeźbą figuratywną, tworząc spektakularną kompozycję, która stała się symbolem miasta. Fontanna ta jest wyrazem mistrzostwa Berniniego w kształtowaniu przestrzeni publicznej i integrowaniu sztuki z architekturą. Fontanna Czterech Rzek jest arcydziełem urbanistycznym i rzeźbiarskim.

Ekstaza św. Teresy

Dzieło powstałe w latach 1647–1652 w kaplicy Cornaro, znane jako „Ekstaza św. Teresy”, jest powszechnie uważane za szczytowe osiągnięcie baroku. W tej monumentalnej kompozycji Bernini połączył rzeźbę, architekturę i światło w jedną, teatralną całość, tworząc niezapomniane wrażenie duchowego uniesienia i mistycznego doświadczenia. Rzeźba ta znajduje się w kościele Santa Maria della Vittoria w Rzymie. „Ekstaza św. Teresy” jest jednym z najbardziej poruszających dzieł w historii sztuki.

Nagrobki Papieskie

Bernini zaprojektował również monumentalne grobowce dla dwóch ważnych papieży: Urbana VIII oraz Aleksandra VII. Nagrobek Aleksandra VII, znajdujący się w Bazylice św. Piotra, jest przez historyków sztuki uznawany za szczyt europejskiej sztuki funeralnej. Te monumentalne dzieła są nie tylko wyrazem hołdu dla zmarłych papieży, ale także świadectwem mistrzostwa Berniniego w architekturze sepulkralnej.

Inne Role i Projekty Artystyczne

Człowiek Teatru

Gian Lorenzo Bernini był nie tylko wybitnym rzeźbiarzem i architektem, ale także człowiekiem teatru. Nie tylko projektował scenografie i skomplikowane maszyny teatralne, ale także aktywnie uczestniczył w procesie tworzenia sztuk. Pisał, reżyserował i sam występował w przedstawieniach, które często były satyrami wystawianymi podczas karnawału. Ta wszechstronność potwierdza jego status jako artysty renesansowego.

Malarstwo

Choć Gian Lorenzo Bernini jest najbardziej znany jako rzeźbiarz, był również utalentowanym malarzem. Tworzył głównie niewielkie płótna olejne, w tym liczne autoportrety, które ukazują jego wrażliwość artystyczną również w tej dziedzinie sztuki. Jego malarstwo, podobnie jak rzeźba, odznaczało się wyrazistością i silnym ładunkiem emocjonalnym.

Kontrowersje i Rywalizacja

Brak Formalnego Wykształcenia Architektonicznego

Mianowanie Gian Lorenzo Berniniego „Architektem św. Piotra” w 1629 roku wywołało spore kontrowersje i protesty wśród starszych, doświadczonych architektów. Krytycy wytykali mu brak formalnego przygotowania technicznego w dziedzinie architektury, co stanowiło wyzwanie dla jego pozycji. Mimo to, talent i wsparcie ze strony papieża Urbana VIII pozwoliły mu pokonać te przeszkody. Mimo braku formalnego wykształcenia architektonicznego, Bernini z sukcesem realizował monumentalne projekty.

Relacje z Innymi Papieżami

Podczas gdy Gian Lorenzo Bernini cieszył się ogromnym poparciem papieży Urbana VIII i Aleksandra VII, jego pozycja zaczęła słabnąć za pontyfikatu Innocentego X (1644–1655). Ten okres wymusił na nim walkę o odzyskanie wpływów i potwierdzenie swojej artystycznej dominacji. Rywalizacja ta, choć trudna, nie umniejszyła jego ogólnego znaczenia dla sztuki barokowej.

Ciekawostki i Mniej Znane Fakty

Tytuł Szlachecki

W 1621 roku Gian Lorenzo Bernini został uhonorowany przez papieża Grzegorza XV tytułem „Cavaliere” (Rycerz). Bernini z dumą posługiwał się tym tytułem do końca życia, co świadczy o jego wysokiej pozycji społecznej i artystycznej.

Przywiązanie do Rzymu

Gian Lorenzo Bernini był niemal nierozerwalnie związany z Rzymem. Papież Urban VIII, doceniając jego twórczość i wpływ na miasto, powiedział mu kiedyś: „Jesteś stworzony dla Rzymu, a Rzym dla ciebie”. Słowa te doskonale oddają głębokie powiązanie artysty z Wiecznym Miastem. Bernini jest nierozerwalnie związany z rozwojem Rzymu jako artystycznego centrum Europy.

Renowacje Antyków

We wczesnej młodości Gian Lorenzo Bernini zajmował się również restaurowaniem antycznych rzeźb. Jednym z przykładów jest jego praca nad „Śpiącym Hermafrodytą”, do którego dodał marmurowy materac, charakteryzujący się niezwykłą miękkością i plastycznością, co świadczyło o jego wczesnym mistrzostwie w obróbce marmuru.

Szybkość Pracy

Już jako nastolatek Gian Lorenzo Bernini był uważany za tak sprawnego rzeźbiarza, że kardynał Maffeo Barberini rozważał powierzenie mu dokończenia jednej z nieukończonych rzeźb samego Michała Anioła. Ta wczesna uwaga podkreślała jego niezwykły talent i szybkość, z jaką opanował rzemiosło rzeźbiarskie. Już w młodym wieku Bernini wykazywał niezwykłą sprawność i talent, porównywany do najwybitniejszych mistrzów.

Chronologia Kariery Gian Lorenzo Berniniego

Poniższa tabela przedstawia kluczowe etapy kariery Gian Lorenzo Berniniego, od jego narodzin po śmierć, podkreślając najważniejsze wydarzenia i dzieła.

Najważniejsze Dzieła Gian Lorenzo Berniniego

Twórczość Gian Lorenzo Berniniego obejmuje szereg arcydzieł, które do dziś zachwycają swoim kunsztem i emocjonalną głębią. Poniżej przedstawiono niektóre z jego najbardziej znanych prac:

• Baldachim w Bazylice św. Piotra (1623–1634) – monumentalne dzieło z pozłacanego brązu, symbol Rzymu.
• Fontanna Czterech Rzek (1651) – ikoniczne dzieło urbanistyczne na Piazza Navona.
• Ekstaza św. Teresy (1647–1652) – szczytowe osiągnięcie baroku w kaplicy Cornaro.
• „Porwanie Proserpiny” – arcydzieło ukazujące mistrzostwo w oddawaniu dynamiki i emocji.
• „Apollo i Dafne” – rzeźba charakteryzująca się niezwykłym realizmem i dramatyzmem.
• „Dawid” – przedstawienie bohatera w momencie decydującego uderzenia.
• Monumentalne nagrobki papieskie dla Urbana VIII i Aleksandra VII.

Warto wiedzieć: Gian Lorenzo Bernini był artystą tak wszechstronnym, że już jako nastolatek rozważano powierzenie mu dokończenia nieukończonych dzieł samego Michała Anioła, co świadczy o jego niezwykłym talencie i szybkości pracy.

Gian Lorenzo Bernini był absolutnym mistrzem epoki baroku, którego innowacyjne podejście do rzeźby i architektury na zawsze odmieniło oblicze sztuki. Przez całe swoje życie, od wczesnych lat cudownego dziecka po dojrzałe lata dominacji w rzymskim świecie artystycznym, Bernini tworzył dzieła o niezrównanej sile wyrazu i emocjonalnej głębi. Jego zdolność do uchwycenia ludzkich emocji w marmurze, jak również umiejętność kształtowania przestrzeni miejskiej, sprawiły, że pozostaje on jedną z najważniejszych postaci w historii sztuki zachodniej.

Często Zadawane Pytania (FAQ)

Źródła:
https://en.wikipedia.org/wiki/Gian_Lorenzo_Bernini