Giotto di Bondone: mistrz fresku z Kaplicy Scrovegnich w Padwie

0

Giotto di Bondone, powszechnie znany jako Giotto, był włoskim malarzem, rysownikiem i architektem, którego twórczość stanowiła fundament dla sztuki renesansu. Na dzień 18 maja 2024 roku artysta miałby 757 lat. Jego odejście nastąpiło 8 stycznia 1337 roku we Florencji, po dekadach dominacji na włoskiej scenie artystycznej. Giotto, syn kowala Bondone, zrewolucjonizował malarstwo poprzez wprowadzenie trójwymiarowości postaci i naturalnej ekspresji, odchodząc od tradycji bizantyńskiej. Jego małżeństwo z Ricevutą di Lapo del Pela, z którą miał ośmioro dzieci, stanowiło ważny aspekt jego życia prywatnego, podczas gdy jego arcydzieła, takie jak freski w Kaplicy Scrovegnich, na zawsze odcisnęły piętno na historii sztuki.

Najważniejsze fakty:

• Wiek: W chwili śmierci miał ok. 69-70 lat.
• Żona/Mąż: Ricevuta di Lapo del Pela.
• Dzieci: Ośmioro.
• Zawód: Malarz, rysownik, architekt.
• Główne osiągnięcie: Rewolucyjne wprowadzenie realizmu, trójwymiarowości i ekspresji emocjonalnej do malarstwa, fundament sztuki renesansu.

Giotto di Bondone – Przełomowy Artysta Wczesnego Renesansu

Prawdziwe imię, mononim i pochodzenie

Prawdziwe imię artysty brzmiało Giotto di Bondone. Jednak w historii sztuki i powszechnej świadomości zapisał się on przede wszystkim jako Giotto, używając swojego imienia jako mononimu. Był synem kowala o imieniu Bondone. Tradycja wskazuje na wiejski dom w Colle di Romagnano lub Romignano jako miejsce jego narodzin, choć nowsze badania sugerują, że mógł urodzić się bezpośrednio we Florencji.

Data i miejsce urodzenia

Przyjmuje się, że Giotto urodził się około 1267 roku. Dokładne miejsce narodzin jest przedmiotem dyskusji – tradycja wskazuje na dom wiejski, jednak nowsze badania skłaniają się ku możliwości, że jego narodziny miały miejsce już w obrębie Florencji.

Data i okoliczności śmierci

Giotto zmarł 8 stycznia 1337 roku we Florencji. W chwili śmierci miał około 69–70 lat. Jego odejście nastąpiło po dekadach dominacji i znaczącego wpływu na włoską scenę artystyczną, pozostawiając po sobie dziedzictwo, które ukształtowało przyszłe pokolenia artystów.

Przynależność do epoki i ruchów artystycznych

Giotto tworzył w przełomowym okresie późnego średniowiecza, znanego jako gotyk, a także w fazie określanej jako Proto-Renesans. Jego innowacyjna praca stanowiła fundament dla rozwoju wielkiej sztuki malarskiej, przede wszystkim dzięki wprowadzeniu techniki dokładnego rysowania z natury. Był prekursorem w ukazaniu realizmu i przestrzeni, co wyznaczało drogę dla nowożytnego malarstwa.

Rodzina i Życie Prywatne Giotto di Bondone

Pochodzenie i rodzina

Giotto di Bondone pochodził z rodziny rzemieślniczej. Jego ojcem był kowal o imieniu Bondone. To pochodzenie, choć może wydawać się prozaiczne, stanowi kontrast dla romantycznych opowieści o jego dzieciństwie spędzonym na pasterce, które często pojawiały się w późniejszych biografiach.

Małżeństwo i potomstwo

Około 1290 roku Giotto poślubił Ricevutę di Lapo del Pela, znaną powszechnie jako „Ciuta”. Z tego związku narodziło się ośmioro dzieci, co świadczy o bogatym życiu rodzinnym artysty.

Wygląd zewnętrzny i anegdoty

Według relacji Giovanniego Boccaccia, jednego z najwybitniejszych pisarzy epoki, Giotto był uważany za „najbrzydszego człowieka we Florencji”. Z jego postacią wiąże się słynna anegdota, w której Dante Alighieri zapytał go, jak twórca tak pięknych obrazów może mieć tak brzydkie dzieci. Giotto miał odpowiedzieć z charakterystycznym dla siebie dowcipem: „Obrazy robię w dzień, a dzieci w nocy”. Ta opowieść podkreśla nie tylko jego wygląd, ale także poczucie humoru.

Status materialny i posiadłości

Giotto osiągnął znaczący sukces finansowy i stabilizację materialną. Już do 1301 roku był właścicielem domu we Florencji. Dokumenty z tamtego okresu potwierdzają również, że posiadał on znaczące posiadłości ziemskie, co świadczy o jego ugruntowanej pozycji społecznej i ekonomicznej.

Kariera Artystyczna Giotto di Bondone

Odkrycie talentu i początki nauki

Według przekazu Giorgio Vasariego, wielkiego biografisty artystów renesansu, talent Giotta został odkryty w niezwykły sposób. Jako chłopiec pasący owce, miał on rysować zwierzęta na skale z taką wiernością i precyzją, że dostrzegł go słynny malarz Cimabue. Zafascynowany realistycznymi rysunkami, Cimabue natychmiast zaproponował młodemu Giottowi naukę w swoim warsztacie. Ta anegdota symbolizuje początek kariery artysty, który szybko zaczął przechodzić od tradycyjnych technik do własnego, innowacyjnego stylu.

Przełomowy styl i odejście od tradycji bizantyńskiej

Giotto dokonał decydującego zerwania z dominującym wówczas stylem bizantyńskim, który charakteryzował się płaskością i schematycznością przedstawień. Jego innowacyjne podejście polegało na wprowadzeniu trójwymiarowości postaci, nadaniu im ciężaru i objętości. Równie istotna była naturalna ekspresja twarzy, która pozwalała na ukazanie emocji i psychologicznej głębi postaci. Giotto jako pierwszy zaczął traktować malarstwo jako dziedzinę naśladującą naturę, co stanowiło kluczowy krok w rozwoju sztuki.

Główne Dzieło: Kaplica Scrovegnich w Padwie

Około 1305 roku Giotto ukończył dekorację wnętrza kaplicy w Padwie, znanej jako Kaplica Scrovegnich (lub Kaplica dell’Arena). Ten monumentalny cykl fresków, przedstawiający życie Maryi i Chrystusa, jest powszechnie uznawany za jedno z największych arcydzieł wczesnego renesansu. Złożoność kompozycji, realizm ułożenia postaci i głębia emocjonalna sprawiły, że w 2021 roku cykl został wpisany na listę światowego dziedzictwa UNESCO. Malowidło to stanowi kluczowy przykład innowacji Giotta w zakresie perspektywy i realistycznego przedstawienia narracji.

Warto wiedzieć: Cykl fresków w Kaplicy Scrovegnich obejmuje sceny z życia Joachima i Anny, Maryi oraz Chrystusa, a także Sąd Ostateczny. Jest to kamień milowy w historii sztuki, wyznaczający nowe standardy dla malarstwa narracyjnego.

Działalność w Rzymie: Mozaika Navicella

Giotto miał również okazję pracować w Rzymie. Na zlecenie kardynała Jacopo Stefaneschiego zaprojektował słynną mozaikę „Navicella”, która pierwotnie zdobiła starą Bazylikę św. Piotra. Choć dzieło to uległo późniejszym przekształceniom, stanowiło ono ważny przykład jego umiejętności w pracy z różnymi technikami i materiałami, a także świadectwo jego uznania w kręgach kościelnych.

Pobyt w Asyżu i spory o autorstwo

W latach 1306–1311 Giotto przebywał w Asyżu, gdzie tworzył freski w dolnym kościele Bazyliki św. Franciszka. Jego prace w tym miejscu są świadectwem jego kunsztu i wpływu na sztukę religijną. Jednak autorstwo słynnego cyklu fresków „Życie św. Franciszka” znajdującego się w górnym kościele Bazyliki jest od lat przedmiotem sporów wśród historyków sztuki. Mimo tych niejasności, pobyt w Asyżu był ważnym etapem w jego karierze.

Działalność Architektoniczna: Projekt Campanile Katedry Florenckiej

W 1334 roku gmina Florencja powierzyła Giottcie zaszczytną rolę projektanta nowego campanile, czyli dzwonnicy Katedry Santa Maria del Fiore. Ten projekt architektoniczny, realizowany w XIV wieku, świadczy o wszechstronności artysty i jego uznaniu nie tylko jako malarza, ale także jako wizjonera w dziedzinie budownictwa. Marmurowy campanile, który zaprojektował, stał się jednym z symboli Florencji.

Osiągnięcia i Uznanie Giotto di Bondone

Uznanie współczesnych i wpływ na sztukę

Giotto cieszył się ogromnym uznaniem już za życia. Giovanni Villani, bankier i kronikarz, określił go jako „najwyższego mistrza malarstwa swoich czasów”. Podkreślał, że wszystkie jego figury i ich pozy były rysowane zgodnie z naturą, co było rewolucyjnym podejściem. Jego innowacje w zakresie perspektywy, takie jak odważne skróty czy ukazywanie postaci tyłem do widza, stwarzały iluzję głębi i realizmu, wyznaczając nowy wzorzec dla malarstwa. Był uznawany za prekursora renesansowego podejścia do sztuki.

Wpływ na szkoły malarskie

Działalność artystyczna Giotta miała dalekosiężny wpływ na rozwój malarstwa w całych Włoszech. Jego praca w Rimini zapoczątkowała powstanie tak zwanej szkoły riminińskiej, która czerpała inspirację z jego stylu. Jego innowacyjne rozwiązania i sposób przedstawiania postaci ukształtowały całe pokolenia malarzy, zwłaszcza w północnych Włoszech, utrwalając jego dziedzictwo na długie lata.

Kluczowe Okresy w Karierze Giotto di Bondone

Kariera Giotta di Bondone była dynamiczna i pełna przełomowych momentów. Poniższe daty ilustrują najważniejsze etapy jego artystycznej podróży:

• Około 1290 roku: Poślubienie Ricevuty di Lapo del Pela („Ciuty”).
• Około 1305 roku: Ukończenie dekoracji Kaplicy Scrovegnich w Padwie.
• Lata 1306–1311: Pobyt w Asyżu i praca nad freskami w dolnym kościele Bazyliki św. Franciszka.
• 1334 rok: Wybór na projektanta campanile katedry florenckiej.
• 8 stycznia 1337 roku: Śmierć we Florencji.

Ciekawostki z Życia i Twórczości Giotto di Bondone

Anegdota o Idealnym Kole

Jedna z najbardziej znanych anegdot dotyczących Giotta opowiada o jego niezwykłej biegłości technicznej. Kiedy papież Benedykt XI wysłał posłańca z prośbą o próbkę jego umiejętności, Giotto, bez użycia cyrkla, jednym płynnym ruchem ręki narysował czerwoną farbą idealne koło. Ten pokaz precyzji i pewności ręki zadziwił posłańca i potwierdził jego mistrzostwo.

Żart z Muchą

Inna popularna opowieść, często przypisywana czasom jego uczniowskim, dotyczy jego niezwykłego realizmu. Podobno Giotto, będąc jeszcze uczniem w warsztacie Cimabue, namalował na twarzy postaci na obrazie swojego mistrza muchę. Malowidło było tak realistyczne, że Cimabue, po powrocie, kilkakrotnie próbował ją odpędzić ręką, nie zdając sobie sprawy, że to jedynie iluzja stworzona przez ucznia.

Inspiracja Kometą Halleya w „Pokłonie Trzech Króli”

W scenie „Pokłonu Trzech Króli” namalowanej w Kaplicy Scrovegnich, Giotto przedstawił Gwiazdę Betlejemską jako kometę. Przypuszcza się, że artysta mógł być zainspirowany widokiem komety Halleya, która pojawiła się na niebie w 1301 roku. Ta obserwacja astronomiczna została przez niego artystycznie przetworzona, co świadczy o jego zainteresowaniu zjawiskami naturalnymi i ich artystycznym przedstawieniem.

Innowacje w Perspektywie

Giotto jako jeden z pierwszych artystów zaczął stosować odważne skróty perspektywiczne, które nadawały jego dziełom iluzję głębi. Eksperymentował również z ułożeniem postaci, często ustawiając je tyłem do widza, co dodatkowo wzmacniało wrażenie przestrzeni i realizmu. Te techniki były przełomowe i wyznaczyły kierunek rozwoju malarstwa na kolejne stulecia.

Problemy z Pigmentem Ultramaryny

Niestety, wiele z pięknych niebieskich detali na freskach Giotta uległo zniszczeniu z biegiem czasu. Wynikało to z faktu, że drogi pigment ultramaryny, używany do uzyskania intensywnie niebieskiego koloru, musiał być nakładany techniką „a secco”, czyli na suchy tynk. Ta metoda aplikacji była mniej trwała niż technika „buono fresco” (na mokry tynk) i z czasem powodowała odpadanie pigmentu, co wpłynęło na zachowanie niektórych fragmentów jego dzieł.

Giotto di Bondone był bez wątpienia jednym z najwybitniejszych artystów swoich czasów, którego innowacyjne podejście do malarstwa wyznaczyło nowe ścieżki dla sztuki europejskiej. Jego umiejętność przekazywania emocji, realistyczne przedstawienie postaci i przestrzeni, a także wszechstronność obejmująca architekturę, sprawiły, że jego dzieło stanowi fundament dla rozwoju renesansu i pozostaje inspiracją po dziś dzień.

Często Zadawane Pytania (FAQ)

Źródła:
https://en.wikipedia.org/wiki/Giotto