Goya: Francisco de Goya y Lucientes – malarz gwałtownych kontrastów.

0

Francisco José de Goya y Lucientes (urodzony 30 marca 1746 roku w Fuendetodos, Aragonia, zmarły 16 kwietnia 1828 roku w Bordeaux) był wybitnym hiszpańskim malarzem i grafikiem, którego twórczość stanowi pomost między epoką starych mistrzów a nowymi kierunkami sztuki XIX wieku. Uznawany za jednego z najważniejszych artystów w historii Hiszpanii, Goya znany jest z niezwykłej wszechstronności, od błyskotliwych portretów dworskich, przez sceny rodzajowe, po mroczne wizje inspirowane osobistymi przeżyciami i okrucieństwami wojny. Jego artystyczny język, ewoluujący od klasycystycznych form do ekspresjonistycznych i symbolicznych przedstawień, wywarł niezatarty wpływ na kolejne pokolenia twórców.

Francisco Goya miał 82 lata w momencie śmierci. Jego żoną była Josefa Bayeu, z którą miał liczne potomstwo, jednak tylko jeden syn, Javier, dożył wieku dorosłego. Na 16 kwietnia 2024 roku, artysta miałby 278 lat.

Najważniejsze fakty:

• Wiek: 82 lata (w momencie śmierci)
• Żona/Mąż: Josefa Bayeu
• Dzieci: Javier de Goya y Bayeu (jedyny syn, który dożył dorosłości)
• Zawód: Malarz, grafik
• Główne osiągnięcie: Uznanie za kluczową postać przełomu w sztuce, łączącą tradycję z nowoczesnością; stworzenie ikonicznych dzieł takich jak „Rozstrzelanie powstańców madryckich” oraz cykli graficznych demaskujących wady społeczne i okrucieństwa wojny.

Francisco Goya – Podstawowe informacje biograficzne

Francisco José de Goya y Lucientes urodził się 30 marca 1746 roku w malowniczej miejscowości Fuendetodos, położonej w hiszpańskiej Aragonii. Jego życie i kariera artystyczna zakończyły się 16 kwietnia 1828 roku w Bordeaux, we Francji, gdzie zmarł w wieku 82 lat. Okres jego twórczości przypada na burzliwy czas przełomu XVIII i XIX wieku, a sam artysta jest powszechnie uznawany za najwybitniejszego hiszpańskiego malarza tej epoki. Goya jest często określany mianem „ostatniego ze starych mistrzów i pierwszego z nowoczesnych”, co podkreśla jego unikalną pozycję w historii sztuki. Jego dzieła charakteryzują się śmiałym połączeniem klasycznych technik z radykalnie nowatorskim spojrzeniem, które miało ogromny wpływ na rozwój malarstwa w kolejnych stuleciach.

Rodzina i życie prywatne Francisco Goi

Francisco Goya pochodził z rodziny o skromnych korzeniach. Jego ojcem był José Benito de Goya y Franque, pozłotnik o baskijskich korzeniach. Przełomowym momentem w jego życiu prywatnym, a także zawodowym, było poślubienie 25 lipca 1773 roku Josefę Bayeu, siostrę jego nauczyciela, Francisco Bayeu. To pokrewieństwo okazało się kluczowe dla jego późniejszego rozwoju kariery na dworze królewskim. Choć małżeństwo Goyi i Josefę obfitowało w potomstwo – para doczekała się od siedmiorga do ośmiorga dzieci – tylko jeden syn, Javier, urodzony w 1784 roku, dożył wieku dorosłego, co stanowiło dla artysty trudne doświadczenie życiowe.

Potomstwo Francisco Goi

• Javier de Goya y Bayeu (urodzony w 1784 roku) – jedyny syn, który przeżył dzieciństwo i dożył wieku dorosłego.

W ostatnich latach życia, po opuszczeniu Hiszpanii w 1824 roku, Francisco de Goya zamieszkał w Bordeaux. Tam towarzyszyła mu Leocadia Weiss, znacznie młodsza od niego pokojówka i towarzyszka. Ich związek budził wiele spekulacji, a historycy sztuki powszechnie uważają Leocadię za jego kochankę. Jej obecność w ostatnich latach życia artysty jest ważnym elementem jego biografii, choć szczegóły ich relacji pozostają w sferze domysłów, podobnie jak wiele aspektów życia prywatnego Francisco Goi.

Kariera zawodowa i twórczość Francisco Goi

Edukacja artystyczna Francisco Goi rozpoczęła się w wieku 14 lat pod kierunkiem José Luzána y Martíneza w Saragossie. Przez cztery lata młody artysta zgłębiał tajniki rzemiosła, kopiując ryciny, co stanowiło solidne podstawy dla jego przyszłej kariery. Wczesne lata jego pobytu w Madrycie, rozpoczynające się od 1775 roku, zdominowane były przez projektowanie kartonów do gobelinów dla Królewskiej Fabryki Gobelinów. Stworzył ich imponującą liczbę 42, które stanowiły ważny etap w jego rozwoju artystycznym, pozwalając na eksperymentowanie z kompozycją i kolorystyką w kontekście monumentalnych dzieł.

Kluczowe etapy kariery

• 1775 – początek pracy w Madrycie, projektowanie kartonów do gobelinów (łącznie 42).
• 1786 – mianowany malarzem nadwornym Korony Hiszpańskiej.
• 1799 – osiągnięcie najwyższej rangi: Primer Pintor de Cámara (Pierwszy Malarz Nadworny).
• Lata 1790-te – malowanie „Maji nagiej” na zlecenie Manuela Godoya.
• 1800–1801 – stworzenie portretu „Karol IV i jego rodzina”.
• Po 1793 roku – drastyczna zmiana w twórczości pod wpływem choroby, prace stają się mroczniejsze.
• 1824 – opuszczenie Hiszpanii i zamieszkanie w Bordeaux.

Droga Francisco Goi na szczyty hiszpańskiej sztuki była stopniowa, ale konsekwentna. W 1786 roku otrzymał prestiżowy tytuł malarza nadwornego Korony Hiszpańskiej. Jego kariera osiągnęła apogeum w 1799 roku, kiedy to został mianowany na najwyższą możliwą rangę – Primer Pintor de Cámara, czyli Pierwszego Malarza Nadwornego. To stanowisko pozwoliło mu na realizację ambitnych projektów i utrwaliło jego pozycję jako czołowego artysty epoki. W latach 90. XVIII wieku, na zlecenie Manuela Godoya, jednego z najpotężniejszych polityków tamtych czasów, Goya namalował „Maję nagą” (*La maja desnuda*). Dzieło to, niezwykle odważne jak na standardy epoki, stanowiło wyraz inspiracji stylem wielkiego malarza Diego Velázqueza i do dziś budzi podziw swoją śmiałością i kunsztem. Kolejnym monumentalnym dziełem z tego okresu był słynny portret zbiorowy „Karol IV i jego rodzina”, stworzony w latach 1800–1801. W tym obrazie Goya ponownie nawiązał do kompozycji Velázqueza, ukazując psychologiczną głębię hiszpańskiej rodziny królewskiej z niezwykłą przenikliwością.

Punktem zwrotnym w karierze i estetyce Francisco Goi był rok 1793. Ciężka, niezdiagnozowana choroba, która doprowadziła go do całkowitej głuchoty, odcisnęła głębokie piętno na jego psychice i sposobie postrzegania świata. Od tego momentu jego twórczość drastycznie się zmieniła. Prace stały się mroczniejsze, przepełnione pesymizmem, eksplorując tematy takie jak szaleństwo, czarownice i fantastyczne stwory. Ten nowy kierunek artystyczny odzwierciedlał jego wewnętrzne zmagania i coraz głębsze spojrzenie na ciemne strony ludzkiej natury i społeczeństwa.

Najważniejsze dzieła i cykle Francisco Goi

Dorobek Francisco Goi jest niezwykle bogaty i zróżnicowany, obejmujący zarówno monumentalne malarstwo, jak i przejmujące grafiki. Wśród jego najbardziej ikonicznych dzieł znajduje się „Rozstrzelanie powstańców madryckich” (*The Third of May 1808*) z 1814 roku. Ten przejmujący obraz jest potężnym świadectwem okrucieństw wojny na Półwyspie Iberyjskim, ukazującym brutalność i ludzką tragedię w sposób dotąd niespotykany. Innym, niezwykle poruszającym dziełem, jest „Saturn pożerający własne syna” (*Saturn Devouring His Son*). Jest to jedno z najbardziej przerażających i wstrząsających dzieł z cyklu znanego jako „Czarne Obrazy”, które Goya namalował bezpośrednio na tynku ścian swojej posiadłości Quinta del Sordo. Te mroczne freski stanowią odzwierciedlenie jego wewnętrznych demonów i fascynacji ciemnymi stronami egzystencji.

Goya zasłynął również dzięki swoim innowacyjnym seriom rycin, które stanowiły odważną krytykę społeczną i polityczną. W cyklu „Kaprysy” (*Los Caprichos*) artysta z chirurgiczną precyzją demaskował przywary społeczeństwa, korupcję polityczną i religijną. Z kolei seria „Okropności wojny” (*The Disasters of War*) stanowi brutalny i bezkompromisowy obraz konsekwencji konfliktów zbrojnych, zmuszając widza do konfrontacji z ich nieludzkim wymiarem. Innym ważnym cyklem graficznym jest „La Tauromaquia”, w którym artysta poświęcił się tematyce walk byków, ukazując jej dramatyzm i widowiskowość. Ten cykl prac Goya ukończył podczas swojego pobytu na emeryturze w Bordeaux, co świadczy o jego nieustającej aktywności twórczej, nawet w ostatnich latach życia.

Nagrody, osiągnięcia i uznanie Francisco Goi

Droga Francisco Goi do uznania nie była pozbawiona przeszkód, jednak jego talent i determinacja przyniosły mu liczne nagrody i zaszczyty. Jego pierwsze znaczące międzynarodowe sukcesy datują się na 1771 rok, kiedy to zdobył drugą nagrodę w konkursie malarskim zorganizowanym przez miasto Parma we Włoszech. Było to ważne potwierdzenie jego umiejętności na arenie międzynarodowej, jeszcze przed ugruntowaniem pozycji w Hiszpanii. Pomimo wcześniejszych niepowodzeń – w latach 1763 i 1766 dwukrotnie odmawiano mu przyjęcia w poczet członków Królewskiej Akademii Sztuk Pięknych św. Ferdynanda (Real Academia de Bellas Artes de San Fernando) – w 1795 roku Goya został mianowany jej Dyrektorem. To pokazuje jego niezwykłą determinację i ewolucję postrzegania jego talentu przez instytucje artystyczne.

Kluczowe nagrody i stanowiska

• 1771 – Druga nagroda w konkursie malarskim w Parmie.
• 1795 – Mianowany Dyrektorem Królewskiej Akademii Sztuk Pięknych św. Ferdynanda.

Warto wiedzieć: Goya, mimo początkowych odmów, w 1795 roku objął stanowisko Dyrektora Królewskiej Akademii Sztuk Pięknych św. Ferdynanda, co stanowiło znaczące uznanie jego dorobku artystycznego przez środowisko akademickie.

Zdrowie i jego wpływ na twórczość Francisco Goi

Stan zdrowia Francisco Goi miał kluczowy wpływ na jego życie i twórczość, prowadząc do głębokich zmian w jego estetyce i sposobie postrzegania świata. W 1793 roku artysta zapadł na poważną, niezdiagnozowaną chorobę, która doprowadziła go do całkowitej głuchoty. To traumatyczne wydarzenie stało się punktem zwrotnym w jego życiu, radykalnie zmieniając jego perspektywę i otwierając go na nowe, często mroczne rejony wyrazu artystycznego. Utrata słuchu sprawiła, że Goya zaczął jeszcze intensywniej eksplorować świat wewnętrzny, co znalazło odzwierciedlenie w jego coraz bardziej pesymistycznych i ekspresyjnych dziełach.

Pod koniec życia, w 1819 roku, Goya przeżył kolejną ciężką chorobę. Po wyzdrowieniu zamieszkał w izolacji w swojej posiadłości Quinta del Sordo, co oznacza „Dom Głuchoniemego”. To właśnie tam, na ścianach swojego domu, stworzył słynny cykl tzw. „Czarnych Obrazów”. Te monumentalne dzieła, namalowane bezpośrednio na tynku, stanowią mroczne i przerażające wizje, pełne symboliki i odzwierciedlające jego wewnętrzne zmagania z chorobą, starością i lękiem przed śmiercią. Bezpośrednią przyczyną jego śmierci w 1828 roku był udar mózgu, który nastąpił wcześniej i pozostawił go sparaliżowanego po prawej stronie ciała, ograniczając jego zdolność do tworzenia. Jego odejście w Bordeaux w wieku 82 lat zakończyło życie artysty, który stał się symbolem przełomu w sztuce.

Ciekawostki z życia Francisco Goi

Życie Francisco Goi obfitowało w niezwykłe wydarzenia i legendy, które dodają kolorytu jego biografii. Po niepowodzeniu w zdobyciu stypendium, artysta wyjechał do Włoch, do Rzymu, na własny koszt. Istniały wówczas krążące legendy, według których podróżował tam w towarzystwie grupy torreadorów lub nawet pracował jako akrobata uliczny, co pokazuje jego determinację i gotowość do podjęcia niestandardowych działań w celu realizacji swoich artystycznych ambicji. Mimo że zachowało się wiele jego listów, historycy sztuki zgodnie twierdzą, że bardzo mało wiadomo o jego rzeczywistych, głębokich przemyśleniach. Goya rzadko wyrażał je wprost, co sprawia, że jego osobowość i motywacje pozostają częściowo tajemnicze i otwarte na interpretacje, podobnie jak jego sztuka.

W 1794 roku, w okresie narastających niepokojów i jego osobistych zmagań, Goya namalował obraz „Dziedziniec szaleńców” (*Yard with Lunatics*). Dzieło to było wyrazem jego rosnącej fascynacji tematem obłędu i lęku o własne zdrowie psychiczne, co stanowiło kolejny dowód na to, jak głęboko jego sztuka była powiązana z jego osobistymi doświadczeniami i stanem psychicznym. Ta fascynacja ludzkim szaleństwem, często przedstawiana w sposób niepokojący i wizjonerski, jest jednym z najbardziej charakterystycznych elementów jego twórczości, wpisując go w nurt artystów poszukujących głębszych prawd o ludzkiej kondycji. Warto wspomnieć, że jego dzieła, takie jak „Sen rozumu” (*El sueño de la razón produce monstruos*), stały się ikonami wyrażającymi niepokój i przeczucia nadchodzących zmian.

Wybrane ciekawostki

• Podróż do Włoch na własny koszt po nieudanym stypendium.
• Legendy o podróżowaniu z torreadorami lub pracy jako akrobata uliczny.
• Ograniczona ilość informacji o jego głębokich przemyśleniach, ze względu na rzadkie ich wyrażanie wprost.
• Namalowanie obrazu „Dziedziniec szaleńców” w 1794 roku, jako wyraz fascynacji obłędem.

Tabela chronologiczna życia i kariery Francisco Goi

Francisco Goya, jako artysta przełomowy, pozostawił po sobie dziedzictwo, które do dziś inspiruje i skłania do refleksji nad kondycją ludzką i społeczną. Jego twórczość, odzwierciedlająca zarówno piękno, jak i mrok egzystencji, stanowi świadectwo niezwykłej siły wyrazu i nieustającej potrzeby artystycznego poszukiwania, czyniąc go jednym z najważniejszych i najbardziej wpływowych twórców w historii sztuki światowej.

Często Zadawane Pytania (FAQ)

Źródła:
https://en.wikipedia.org/wiki/Francisco_Goya