Le Corbusier: Architekt modernizmu z Paryża, dziedzictwo UNESCO.

0

Le Corbusier, urodzony jako Charles-Édouard Jeanneret-Gris 6 października 1887 roku w szwajcarskim La Chaux-de-Fonds, był wybitnym architektem, malarzem, urbanistą i pisarzem, którego twórczość wywarła nieoceniony wpływ na rozwój modernizmu. Na [kwiecień 2024] roku ma 136 lat. Jego innowacyjne podejście do projektowania, ujęte w manifestach takich jak „Les cinq points d’une architecture nouvelle”, zmieniło sposób myślenia o budownictwie i przestrzeni miejskiej, a jego projekty, takie jak Villa Savoye czy Unité d’Habitation, do dziś stanowią ikony architektury XX wieku. Zmarł 27 sierpnia 1965 roku w Roquebrune-Cap-Martin we Francji, w wieku 77 lat, pozostawiając po sobie bogate dziedzictwo.

Najważniejsze fakty:

• Wiek: 136 lat (na kwiecień 2024)
• Żona/Mąż: Yvonne Galli
• Dzieci: Brak
• Zawód: Architekt, malarz, urbanista, pisarz
• Główne osiągnięcie: Rewolucjonizacja modernizmu poprzez „pięć punktów nowoczesnej architektury” i stworzenie ikonicznych budynków oraz koncepcji urbanistycznych.

Podstawowe Informacje o Le Corbusierze

Charles-Édouard Jeanneret-Gris, powszechnie znany jako Le Corbusier, urodził się 6 października 1887 roku w La Chaux-de-Fonds, w szwajcarskim kantonie Neuchâtel. Pseudonim „Le Corbusier”, pod którym zdobył międzynarodowe uznanie, został zaczerpnięty od nazwiska belgijskich przodków. Mimo szwajcarskich korzeni, w 1930 roku uzyskał obywatelstwo francuskie, co symbolizuje jego dwunarodową tożsamość. Jego życie, naznaczone niezwykłą pracowitością, zakończyło się 27 sierpnia 1965 roku w Roquebrune-Cap-Martin we Francji, w wieku 77 lat. Przez ponad pięćdziesiąt lat kariery Le Corbusier wykazywał się wszechstronnością, działając jako projektant architektoniczny, malarz, urbanista oraz płodny pisarz, którego prace wywarły ogromny wpływ na rozwój myśli architektonicznej.

Życie Prywatne i Wpływy

Le Corbusier pochodził z rodziny o artystycznych i rzemieślniczych tradycjach. Jego ojciec był rzemieślnikiem zajmującym się emaliowaniem kopert zegarków, a matka nauczała gry na pianinie, co sprzyjało artystycznej atmosferze w domu. Miał starszego brata, Alberta, który był skrzypkiem amatorem. Jedyną żoną architekta była Yvonne Galli. Na światopogląd Le Corbusiera silny wpływ miała kultura jego rodzinnego miasta, kształtowana przez lożę masońską „L’Amitié”. Promowała ona idee moralne symbolizowane przez kąt prosty (prawość) i cyrkiel (dokładność), które stały się dla Le Corbusiera swoistym „katechizmem” i życiowym przewodnikiem.

Kariera i Edukacja Le Corbusiera

Le Corbusier, podobnie jak wielu wybitnych architektów modernistycznych, był samoukiem, nie posiadając formalnego wykształcenia architektonicznego. Jego droga do architektury rozpoczęła się od sztuki. W wieku 15 lat wstąpił do miejskiej szkoły artystycznej w La Chaux-de-Fonds, gdzie uczył się sztuki stosowanej związanej z zegarmistrzostwem. Początkowo odczuwał niechęć do architektury, jednak w wieku 16 lat, pod wpływem nauczyciela L’Eplatteniera, zdecydował się poświęcić tej dziedzinie. Lata 1908–1910 to okres praktyk u wybitnych postaci: w Paryżu pracował jako kreślarz u Auguste’a Perreta, pioniera żelbetu, a następnie spędził cztery miesiące w biurze Petera Behrensa w Niemczech. Tam miał okazję pracować z przyszłymi gigantami architektury: Walterem Gropiusem i Miesem van der Rohe. Kolejnym kluczowym etapem była pięciomiesięczna podróż na Wschód w 1911 roku, podczas której odwiedził Bałkany, Turcję i Grecję. Wyprawa ta zaowocowała blisko 80 szkicownikami wypełnionymi rysunkami, m.in. Partenonu, które stanowiły jego główne źródło edukacji i inspiracji.

Chronologia Kariery i Edukacji

• 1902: W wieku 15 lat wstępuje do miejskiej szkoły artystycznej w La Chaux-de-Fonds.
• 1903: W wieku 16 lat, pod wpływem nauczyciela L’Eplatteniera, decyduje się poświęcić architekturze.
• 1908–1910: Pracuje jako kreślarz u Auguste’a Perreta w Paryżu.
• 1910: Spędza cztery miesiące w biurze Petera Behrensa w Niemczech, pracując z Walterem Gropiusem i Miesem van der Rohe.
• 1911: Odbywa pięciomiesięczną podróż na Wschód (Bałkany, Turcja, Grecja), zapełniając blisko 80 szkicowników.
• 1914–1915: Opracowuje teoretyczny model domu Dom-Ino we współpracy z Maxem Dubois.
• 1930: Uzyskuje obywatelstwo francuskie.

System Dom-Ino i Manifest „Pięciu Punktów Nowoczesnej Architektury”

W latach 1914–1915 Le Corbusier, we współpracy z inżynierem Maxem Dubois, opracował teoretyczny model domu nazwany Systemem Dom-Ino. Był to przełomowy projekt oparty na betonowych płytach wspartych na cienkich słupach żelbetowych. System ten pozwalał na całkowitą swobodę w projektowaniu ścian wewnętrznych i elewacji, otwierając drogę do tzw. „wolnego planu”. Ten innowacyjny koncept stał się fundamentem dla jego słynnego manifestu „Pięciu Punktów Nowoczesnej Architektury”, który zrewolucjonizował myślenie o projektowaniu budynków. Do kluczowych postulatów należą: konstrukcja na słupach (pilotis), która unosi bryłę budynku nad ziemię, pozostawiając przestrzeń pod spodem, oraz płaskie dachy z ogrodami, mające na celu odzyskanie dla natury przestrzeni zajętej przez budynek. Kolejnym ważnym elementem są wstęgowe okna, zapewniające równomierne doświetlenie wnętrz, oraz wspomniany wolny plan i swoboda w projektowaniu elewacji. Te zasady architektury stały się filarami modernizmu, a wiele z nich można było zaobserwować w jego działaniach, takich jak publikacja „Les cinq points d’une architecture nouvelle”.

Najważniejsze Projekty i Osiągnięcia Architektoniczne

Le Corbusier pozostawił po sobie szereg monumentalnych dzieł, które do dziś są uznawane za arcydzieła architektury. Jednym z jego najważniejszych projektów jest Villa Savoye w Poissy, która stanowiła manifest „pięciu punktów nowoczesnej architektury”. Ten budynek, znany również jako Villa Savoye, doskonale ilustruje jego wizję funkcjonalności i estetyki.

Kolejnym przełomowym dziełem jest Unité d’Habitation w Marsylii, gigantyczny blok mieszkalny zaprojektowany w latach 1939–1952, który miał być odpowiedzią na powojenne braki mieszkaniowe. Ta masywna konstrukcja, wykorzystująca beton (béton brut), stała się wzorcem dla nowego nurtu, często określanego jako brutalizm, oferując mieszkańcom nie tylko lokale, ale i wspólną infrastrukturę. Le Corbusier aktywnie działał również na polu urbanistyki, przygotowując plan generalny dla indyjskiego miasta Chandigarh oraz projektując tam kluczowe budynki rządowe. Pod koniec swojej kariery architektonicznej, w latach 1950–1963, stworzył kaplicę Notre-Dame du Haut w Ronchamp. To dzieło sakralne, znane również jako Dame du Haut w Ronchamp, zaskakuje odejściem od jego surowego racjonalizmu na rzecz bardziej rzeźbiarskich, organicznych form, dowodząc jego artystycznej ewolucji. Jego realizacje znajdują się na kilku kontynentach, od Europy po Azję i Amerykę Południową, potwierdzając globalny zasięg jego wpływu.

Wybrane Projekty Le Corbusiera

• System Dom-Ino (1914–1915): Teoretyczny model domu oparty na betonowych płytach i słupach.
• Villa Savoye w Poissy (1928–1931): Ikona modernizmu, manifest „pięciu punktów nowoczesnej architektury”.
• Unité d’Habitation w Marsylii (1939–1952): Gigantyczny blok mieszkalny, wzorzec dla brutalizmu.
• Chandigarh (plan generalny i budynki rządowe, od lat 50. XX wieku): Projekt urbanistyczny i architektoniczny dla indyjskiego miasta.
• Notre-Dame du Haut w Ronchamp (1950–1963): Kaplica o rzeźbiarskich formach, odchodząca od surowego racjonalizmu.

Nagrody, Dziedzictwo i Fundacja

Doceniając jego wybitny wkład w architekturę, Le Corbusier został uhonorowany licznymi nagrodami i odznaczeniami. W 1961 roku otrzymał prestiżowy Złoty Medal AIA od American Institute of Architects. Rok później, w 1964 roku, przyznano mu tytuł Wielkiego Oficera Legii Honorowej (Grand Officier de la Légion d’honneur), jednego z najwyższych francuskich odznaczeń państwowych. Jego dziedzictwo zostało docenione również przez UNESCO, które w 2016 roku wpisało siedemnaście jego projektów zlokalizowanych w siedmiu różnych krajach na listę światowego dziedzictwa UNESCO. Po jego śmierci powołano Fundację Le Corbusier (Fondation Le Corbusier), która zarządza jego spuścizną, chroni prawa autorskie i promuje jego twórczość, dbając o zachowanie dziedzictwa architekta. Dziś nazwisko Le Corbusier jest synonimem rewolucji modernistycznej w architekturze.

Nagrody i Wyróżnienia Le Corbusiera

Kontrowersje i Krytyka

Mimo swojego ogromnego wkładu w architekturę, Le Corbusier pozostaje postacią kontrowersyjną. Zarzuty o powiązania z faszyzmem, antysemityzmem oraz eugeniką rzucają cień na jego dziedzictwo. Krytycy zwracają uwagę na jego kontakty z dyktatorem Benito Mussolinim. Jego wizje urbanistyczne, choć często innowacyjne, były krytykowane za obojętność wobec istniejących miejsc kulturowych i brak zrozumienia dla ekspresji społecznej. Architekt bywał atakowany za swój radykalny modernizm, który zakładał odcięcie się od historycznych form na rzecz funkcjonalizmu, co dla wielu było zbyt sterylne i nieludzkie. Jego plany miast, jak Plan Voisin dla Paryża, do dziś są studiowane na wydziałach architektury, budząc dyskusje. Ponad 60 lat po śmierci, jego dziedzictwo wciąż wywołuje silne emocje i jest przedmiotem licznych analiz, dowodząc, jak głęboki i złożony był jego wpływ na świat.

Warto wiedzieć: Le Corbusier był jednym z pierwszych, którzy uczynili z surowego betonu (béton brut) środek wyrazu artystycznego.

Ciekawostki i Ikony Designu

Le Corbusier wykazywał się niezwykłą przenikliwością i zdolnością do czerpania inspiracji z najróżniejszych źródeł. Podczas wizyty w Certosa di Galluzzo we Florencji w 1907 roku, zachwycił się celami mnichów, uznając je za idealne rozwiązanie dla budownictwa robotniczego i nazywając je „ziemskim rajem”. Jego pierwszym znaczącym projektem indywidualnym był „Maison Blanche” zbudowany dla rodziców w La Chaux-de-Fonds w 1912 roku, choć okazał się on tak kosztowny, że rodzina musiała się z niego wyprowadzić po dziesięciu latach. Poza architekturą, Le Corbusier zasłynął jako projektant mebli, tworząc ikony designu takie jak leżanka LC4 czy krzesło LC1. Jego meble, wykonane ze skóry i metalowych ram, do dziś są uważane za symbol luksusowego modernizmu. Jako płodny pisarz, jego teorie zawarte w książce „Vers une architecture” (W stronę architektury) zrewolucjonizowały myślenie o budowaniu. Le Corbusier był pionierem w eksperymentowaniu z betonem (béton brut), czyniąc z niego środek wyrazu artystycznego. Jego koncepcje bloków mieszkalnych zdominowały myślenie o odbudowie miast po II wojnie światowej, a jego realizacje znajdują się na kilku kontynentach, od Europy po Azję i Amerykę Południową. Pod koniec życia udowodnił w Ronchamp, że potrafi tworzyć formy organiczne, a nie tylko geometryczne pudełka, potwierdzając swoją wszechstronność.

Ikony Designu Le Corbusiera

• Leżanka LC4: Symbol luksusowego modernizmu, wykonana ze skóry i metalowych ram.
• Krzesło LC1: Klasyczne krzesło o charakterystycznej konstrukcji.

Le Corbusier, jako architekt i myśliciel, zrewolucjonizował architekturę XX wieku, a jego zasady designu i wizje urbanistyczne pozostają inspiracją i przedmiotem analiz do dziś. Jego kluczowe „pięć punktów nowoczesnej architektury” stanowi fundament dla wielu współczesnych rozwiązań budowlanych, a jego dziedzictwo jest nieustannie badane i doceniane na całym świecie.

Często Zadawane Pytania (FAQ)

Źródła:
https://en.wikipedia.org/wiki/Le_Corbusier