Jalāl al-Dīn Muḥammad Rūmī, powszechnie znany jako Rumi, to postać o niezwykłej wadze w historii literatury i duchowości, której dzieła do dziś rezonują z czytelnikami na całym świecie. Urodzony 30 września 1207 roku, na dzień dzisiejszy (2024 rok) ma 816 lat. Jego życie, naznaczone głębokim przeżyciem duchowym wywołanym spotkaniem z Szamsem z Tabrizu, stanowi fascynującą podróż od szanowanego jurysty do jednego z najwybitniejszych poetów sufickich. Rumi poślubił Gowhar Khatun w 1225 roku, z którą doczekał się dwóch synów: Sultana Walada i Ala-eddina Chalabi. Po śmierci ojca w 1231 roku, przejął jego obowiązki jako nauczyciel, jednak to spotkanie z Szamsem skłoniło go do porzucenia dotychczasowej ścieżki i poświęcenia się twórczości poetyckiej. Dziś Rumi jest uznawany za jednego z najważniejszych twórców literatury perskiej i jest jednym z najczęściej tłumaczonych poetów na świecie, a jego dzieła, takie jak poemat duchowy „Masnavi”, stanowią fundament nauk mistycznych i wywarły olbrzymi wpływ na sufizm. Jego śmierć 17 grudnia 1273 roku w Konyi zapoczątkowała wielki kult, a jego mauzoleum pozostaje ważnym miejscem pielgrzymek.
Najważniejsze fakty:
- Wiek: 816 lat (na 2024 rok)
- Żona/Mąż: Gowhar Khatun
- Dzieci: Sultan Walad, Ala-eddin Chalabi
- Zawód: Poeta, teolog islamski, mistyk, uczony, jurysta
- Główne osiągnięcie: Stworzenie monumentalnego poemat duchowy „Masnavi” i zbioru lirycznych wierszy „Divan-e Shams-e Tabrizi”, wpływ na rozwój sufizmu i literatury perskiej
Podstawowe informacje o Jalāl al-Dīn Muḥammad Rūmī
Jalāl al-Dīn Muḥammad Rūmī, którego data urodzenia przypada na 30 września 1207 roku, przyszedł na świat w miejscowości Wakhsh, położonej na wschodnim brzegu rzeki Wakhsh, na terenie dzisiejszego Tadżykistanu, w regionie znanym jako Sangtuda. W czasach narodzin poety obszar ten wchodził w skład potężnego Imperium Chorezmijskiego. Rumi, jako postać o ogromnym znaczeniu kulturowym i duchowym, urodził się w rodzinie o głębokich korzeniach w świecie perskim.
Pochodzenie i etniczność
Jalāl al-Dīn Muḥammad Rūmī wywodził się z perskiej rodziny. Jego ojciec, Bahâ’ uddîn Walad, cieszył się znacznym autorytetem jako ceniony kaznodzieja i prawnik w regionie Wielkiego Balchu. Ten obszar był w tamtych czasach jednym z kluczowych centrów kultury perskiej i rozwoju sufizmu, co stanowiło naturalne środowisko dla rozwoju młodego Rumiego.
Znaczenie imienia i przydomków
Przydomek „Rumi”, który stał się powszechnie używany, ma swoje źródło w geograficznym kontekście życia poety. Dosłownie oznacza on „Rzymianin”, co odnosi się do faktu, że większość swojego życia spędził w Anatolii. Region ten, który w przeszłości należał do Cesarstwa Bizantyjskiego, znanego również jako Cesarstwo Wschodniorzymskie, był przez muzułmanów określany mianem „Rum”.
W świecie perskojęzycznym, w tym w Iranie, Rumi jest najczęściej tytułowany jako „Mawlānā” lub „Molānā”, co w języku arabskim oznacza „nasz mistrz”. W Turcji natomiast powszechnie używana jest forma „Mevlânâ”, podkreślająca jego rolę jako duchowego przewodnika.
Data i okoliczności śmierci
Jalāl al-Dīn Muḥammad Rūmī zmarł 17 grudnia 1273 roku. W chwili śmierci liczył 66 lat. Jego odejście miało miejsce w Konyi, która w tamtym okresie była stolicą Sułtanatu Rum. Śmierć poety stała się momentem przełomowym, zapoczątkowującym intensywny kult jego osoby i dzieła, który trwa do dziś.
Rodzina i życie prywatne Rumi
Życie osobiste Rumiego było głęboko splecione z jego duchową i intelektualną podróżą. Wychowywał się w rodzinie o silnych tradycjach religijnych i naukowych, co miało niebagatelny wpływ na jego późniejszy rozwój.
Rodzice i tradycja rodzinna
Ojcem Jalāl al-Dīn Muḥammad Rūmī był Bahā ud-Dīn Walad, postać powszechnie szanowana jako teolog i mistyk, a także nazywana „Sułtanem Uczonych”. Rodzina Rumiego przez pokolenia była zaangażowana w nauczanie islamu, podążając za zasadami liberalnej szkoły hanaficko-maturydyjskiej. Taka tradycja rodzinna stanowiła fundament dla jego późniejszej duchowej ścieżki.
Małżeństwa i potomstwo
W 1225 roku, podczas swojego pobytu w mieście Karaman, Jalāl al-Dīn Muḥammad Rūmī poślubił Gowhar Khatun. Z tego związku narodziło się dwóch synów:
- Sultan Walad
- Ala-eddin Chalabi
Syn Sultan Walad odegrał znaczącą rolę w kontynuacji dziedzictwa ojca, stając się założycielem zakonu Mevlevi.
Ucieczka przed Mongołami
W okresie wczesnego dzieciństwa Rumiego, kiedy miał około 5 do 13 lat, jego rodzina była zmuszona do opuszczenia Azji Środkowej. Decyzja ta była podyktowana zagrożeniem ze strony nacierających hord mongolskich. Przymusowa emigracja rodziny wiodła przez liczne miasta, w tym Samarkandę, Niszapur, Bagdad, by ostatecznie dotrzeć do Hidżazu i Damaszku. Ta podróż, pełna niepewności i trudności, niewątpliwie ukształtowała wczesne doświadczenia młodego poety.
Kariera i rozwój duchowy Rumi
Droga życiowa Rumiego była ewolucją od uznanego prawnika i nauczyciela do jednego z najwybitniejszych poetów sufickich w historii. Kluczowym momentem w tej transformacji było spotkanie, które na zawsze odmieniło jego postrzeganie świata.
Edukacja religijna i prawnicza
Po śmierci swojego ojca w 1231 roku, 25-letni Jalāl al-Dīn Muḥammad Rūmī przejął jego obowiązki jako islamski molvi, czyli nauczyciel. Swoje kształcenie kontynuował przez kolejne dziewięć lat pod kierunkiem Sayyeda Burhana ud-Dina Muhaqqiqa Termaziego, pogłębiając swoją wiedzę religijną i prawniczą.
Działalność jako jurysta
Zanim Rumi stał się powszechnie znany jako poeta, cieszył się zasłużonym uznaniem jako islamski prawnik w Konyi. W ramach swojej działalności wydawał fatwy, czyli opinie prawne, wygłaszał kazania w meczetach oraz nauczał studentów w medresie, przekazując im swoją wiedzę i doświadczenie.
Przełomowe spotkanie z Szamsem z Tabrizu
15 listopada 1244 roku w Konyi miało miejsce wydarzenie, które radykalnie zmieniło bieg życia Jalāl al-Dīn Muḥammad Rūmī. Spotkał on wędrownego derwisza, Szamsa z Tabrizu. Ta intensywna relacja mistrz-uczeń wywarła na Rumiem tak głęboki wpływ, że porzucił on swoje dotychczasowe obowiązki nauczyciela i jurysty, całkowicie poświęcając się poszukiwaniom duchowym.
Zniknięcie Szamsa i narodziny poety
W grudniu 1248 roku Szams z Tabrizu tajemniczo zniknął, co pogrążyło Rumiego w głębokiej żałobie. To właśnie to cierpienie i tęsknota stały się katalizatorem dla jego niezwykłej twórczości poetyckiej. W swoich wierszach Rumi poszukiwał duchowej jedności z utraconym przyjacielem, przekształcając swój ból w sztukę, która porusza serca do dziś.
Dziedzictwo i wpływ Rumi
Dziedzictwo Jalāl al-Dīn Muḥammad Rūmī wykracza daleko poza granice literatury i filozofii, wpływając na kulturę i duchowość na całym świecie. Jego dzieła i nauki rezonują z ludźmi różnych kultur i wyznań, czyniąc go postacią uniwersalną.
Status „najpopularniejszego poety świata”
Rumi jest powszechnie opisywany jako najpopularniejszy poeta na świecie. Jego dzieła zostały przetłumaczone na dziesiątki języków, docierając do czytelników na wszystkich kontynentach. W ostatnich latach zyskał szczególną popularność w Stanach Zjednoczonych, stając się najlepiej sprzedającym się poetą, co świadczy o jego ponadczasowym oddziaływaniu.
Uznanie UNESCO
Wkład Rumiego w kulturę światową i promowanie idei pokoju oraz tolerancji został uhonorowany przez UNESCO. Z okazji 800-lecia jego urodzin w 2007 roku organizacja ta wybiła pamiątkowy medal, podkreślając uniwersalne przesłanie jego twórczości.
Zakon Wirujących Derwiszy i ceremonia Sama
Po śmierci Rumiego jego syn Sultan Walad wraz z uczniami założyli zakon Mevlevi, znany na całym świecie jako Zakon Wirujących Derwiszy. Są oni słynni z rytualnej ceremonii Sama, będącej formą mistycznego tańca polegającego na wirowaniu. Ta praktyka jest głęboko zakorzeniona w naukach Rumiego i stanowi ważny element dziedzictwa duchowego.
Koncepcja Sufi Whirling
Rumi jest uznawany za twórcę lub propagatora praktyki wirowania jako formy medytacji i modlitwy. Wierzył, że muzyka i taniec mogą stanowić drogę do uwolnienia duszy z więzów świata materialnego. Ta koncepcja, znana jako Sufi Whirling, jest integralną częścią praktyk Mevlevi i symbolizuje dążenie do duchowej transcendencji.
Główne dzieła Rumi
Twórczość Jalāl al-Dīn Muḥammad Rūmī obejmuje szereg dzieł, które do dziś stanowią inspirację dla milionów ludzi na całym świecie. Jego poezja i proza są głębokie, pełne mądrości i uniwersalnych przesłań.
„Masnavi (Mathnawī-ī ma’nawī)”
„Masnavi”, często nazywane „Koranem w języku perskim”, jest uważane za jedno z najwybitniejszych dzieł literatury perskiej. Jest to monumentalny poemat duchowy, który w formie opowieści i przypowieści przekazuje złożone idee sufickie. Dzieło to jest prawdziwym kompendium duchowych nauk, które wywarło olbrzymi wpływ na mistyczny odłam islamu.
„Divan-e Shams-e Tabrizi”
„Divan-e Shams-e Tabrizi” to zbiór lirycznych wierszy, w tym gazali, które Rumi napisał pod wpływem swojej intensywnej relacji z Szamsem z Tabrizu. Dzieło to jest wyrazem ekstatycznej miłości mistycznej i stanowi głębokie świadectwo duchowej więzi, która odmieniła życie poety. Wiersze te są często opisywane jako poezja miłości, która przekracza granice ludzkiego pojmowania.
Dzieła prozą
Oprócz swojej bogatej twórczości poetyckiej, Rumi pozostawił po sobie również znaczące dzieła pisane prozą. Należą do nich „Fihi ma fihi”, które stanowi zapis jego rozmów i wykładów, ukazując jego myśli i nauki w bardziej bezpośredniej formie. Inne ważne prace prozą to „Majalis-i Sab’a” (Siedem Kazań), które oferują wgląd w jego nauczanie, oraz „Maktubat”, czyli zbiór listów.
Uniwersalizm i osobowość Rumi
Osobowość i filozofia Jalāl al-Dīn Muḥammad Rūmī charakteryzowały się niezwykłym otwarciem i głębokim zrozumieniem ludzkiej natury.
Uniwersalizm i tolerancja
Rumi był znany z niezwykle otwartego podejścia do ludzi różnych wyznań i środowisk. W swoich naukach podkreślał, że droga do Boga prowadzi przede wszystkim przez miłość, a nie tylko przez rygorystyczne przestrzeganie rytuałów. Jego filozofia głosiła uniwersalizm, w którym wszystkie religie stanowią drogę do tej samej prawdy. Persowie i Żydzi, chrześcijanie i muzułmanie mogli odnaleźć w jego naukach odzwierciedlenie swoich duchowych poszukiwań. Wyrażał przekonanie, że Bóg objawia się w świetle słońca rzeczywistości, a miłość jest kluczem do jego poznania.
Kontrowersje i ciekawostki z życia Rumi
Życie i twórczość Rumiego, choć pełne duchowej głębi, nie były wolne od kontrowersji, które jednak często prowadziły do jeszcze większego zrozumienia jego postaci i nauk.
Relacja z Szamsem
Intensywna i głęboka więź łącząca Rumiego z Szamsem z Tabrizu budziła spore kontrowersje wśród jego rodziny i uczniów w Konyi. Niektórzy zarzucali mu zaniedbywanie obowiązków religijnych na rzecz nadmiernej fascynacji tajemniczym derwiszem. Ta relacja, choć kontrowersyjna dla współczesnych, była jednak kluczowa dla rozwoju jego poezji i duchowości. Po czterdziestu dniach spędzonych razem, Szams zniknął, a Rumi ponownie pogrążył się w rozpaczy. Według przekazów, Sultan Walad zanotował słowa wypowiedziane przez Rumiego, wyrażające poczucie bycia oddzielonymi w duszy, mimo fizycznej rozłąki.
Spotkanie z Attarem (legenda)
Według legendy, podczas przymusowej ucieczki przed Mongołami, młody Rumi miał spotkać w Niszapurze wielkiego poetę Attara. Ten, podobno, widząc ojca Rumiego idącego przed synem, miał proroczo powiedzieć: „Oto morze, za którym płynie ocean”. Ta anegdota podkreśla wczesne oznaki niezwykłego potencjału i przyszłego znaczenia młodego Jalāl al-Dīn Muḥammad Rūmī.
Miejsce spoczynku
Mauzoleum Rumiego w Konyi, znane jako Mevlana Museum, jest jednym z najczęściej odwiedzanych miejsc w Turcji. Stanowi ono nie tylko miejsce spoczynku wielkiego mistrza, ale także symbol duchowego mostu łączącego Wschód i Zachód. Odbywają się tam uroczystości upamiętniające rocznicę śmierci Rumiego, podczas których można zaobserwować pokaz rytuału Mevlevi, znanego jako Sama. Jest to praktyka polegająca na obiegowym po okręgu wokół szejcha, symbolizująca dążenie do duchowego połączenia i celu praktyk sufizmu.
Warto wiedzieć: W świecie perskojęzycznym Rumi jest tytułowany „Mawlānā”, co oznacza „nasz mistrz”, podkreślając jego rolę jako duchowego przewodnika dla wielu pokoleń.
Jalāl al-Dīn Muḥammad Rūmī zmarł 17 grudnia 1273 roku, pozostawiając po sobie bogate dziedzictwo duchowe i literackie, które nadal inspiruje miliony ludzi na całym świecie. Jego życie było dowodem na to, jak transformująca siła miłości i duchowego poszukiwania może odmienić los jednostki i wpłynąć na bieg historii kultury.
Często Zadawane Pytania (FAQ)
Co to znaczy Rumi?
Rumi to nazwisko, które wywodzi się od regionu Rum (Anatolia), skąd pochodził. Samo imię Jalal ad-Din oznacza „wspaniałość wiary”.
Kto to jest Rumi?
Rumi, znany również jako Mevlana, był perskim poetą, uczonym prawnikiem, teologiem i sufickim mistrzem duchowym. Żył w XIII wieku i jest uważany za jednego z najwybitniejszych mistyków i poetów sufizmu.
Czy Rumi był derwiszem?
Tak, Rumi był założycielem zakonu Mevlevi, popularnie znanego jako tańczący derwisze. Jego nauki i praktyki duchowe były głęboko zakorzenione w tradycji sufickiej.
Co się stało z tatą Rumi?
Ojciec Rumiego, Baha al-Walad, był uczonym teologiem i sufi. Zmuszony do opuszczenia rodzinnego miasta z powodu najazdów mongolskich, osiedlił się wraz z rodziną w Konii, gdzie później zmarł.
Źródła:
https://en.wikipedia.org/wiki/Rumi
